Mahkemenin bir davayı esastan inceleyip karara bağlayabilmesi için varlığı veya yokluğu gerekli şartların tümüne dava şartları denilir. (Sınavda davanın açılması için gereken şartlardır diye kesinlikle yazmayın!)

Dava şartı olmadan açılan bir dava da derdest, açılmış bir davadır. Çünkü davanın hüküm ve sonuçları açıldığı anda doğar. Dolayısıyla dava şartı davanın açılması için gerekli bir şart değil, hâkimin uyuşmazlığın esaslarına girebilmesi için gerekli olan şartlardır.

Dava şartları olumlu ve olumsuz dava şartı şeklinde gerçekleşebilir. Örneğin mahkemenin görevli olması olumlu, aynı dava hakkında kesin hüküm bulunmaması olumsuz dava şartıdır.

HMK 114’te genel dava şartları düzenlenmiş. Yani her davada bulunması gereken şartlar. Bir de her davada aranamayıp bazı davalarda aranan özel dava şartları var. Özel dava şartlarının da kanuna dayanması gerekir.

Dava Şartlarının Özellikleri

Dava şartlarının mevcut olup olmadığı hakim tarafından her zaman re’sen, dikkate alınır. Taraflar da dava şartı eksikliğini yargılama bitinceye kadar (üst mahkemelerde dahi) her zaman ileri sürebilirler. Ancak hâkim taraflar ileri sürmese de bunu göz önüne alır.

Dava şartının eksik olması halinde dava esastan değil, usulden ret edilir. Çünkü bunlar zaten esasa girebilmenin şartıdır.

Dava şartı eksik olduğu için reddedilen bir dava, eksik dava şartı tamamlandıktan sonra tekrar açılabilir. Yani bu durumda kesin hüküm itirazı ileri sürülemez. “Kesin hüküm ancak konusunu teskil eden şey hakkında geçerlidir.” deniyordu eski kanunda. O karar davanın usulden reddi noktasında kesin hüküm oluşturur, yani noksan dava şartından reddedilen bir dava o dava şartı tamamlanmadıkça bir daha açılırsa reddedilmez mi? Reddedilir. Kesin hükümden dolayı reddedilir. Ama usul eksikliği konusunda kesin hüküm oluşur. Ama dava şartı eksikliği tamamlandıktan sonra bir daha dava açılırsa kesin hüküm olmaz. Maddi anlamda kesin hüküm esasa ilişkin kararlarda söz konusu olur. Usuli mesele hakkında verilen karar da kesin hüküm oluşturur. Örneğin İcra Mahkemesi’nde verilen kararlar da böyledir. Dolaysıyla usuli eksiklik tamamlanmadan yeniden dava açarsak tabi ki kesin hükümden dolayı reddedilir.  Fakat dava şartı eksikliği giderildikten sonra dava açılırsa burada kesin hüküm olmaz. (Buna dikkat edin)

Dava şartı eksikliği mutlak bozma nedeni teşkil eder.

Dava şartları davanın açılmasından hükmün verilmesine kadar mevcut olmalıdır. Örneğin taraflardan biri dava devam ederken ayırt etme gücünü kaybetti. Dava şartı ortadan kalkar.

Ancak başlangıçta eksik olan bir dava şartı hüküm anında mevcut ise, dava, salt başlangıçta dava şartı eksik olduğu gerekçesiyle ret edilemez. Zira önemli olan hüküm anında bütün dava şartlarının mevcut olmasıdır. Bunun aksi usul ekonomisine aykırı olur. Tamamlanabilecek bir dava şartı varsa hâkim bunun için süre vermelidir. Örneğin teminat yatırılacak. Bu durumda hâkim tarafa kesin süre tanımlıdır. Kesin süre içerisinde dava şartı tamamlanırsa hâkim davaya devam eder, tamamlanmazsa davayı usulden reddeder. Süre verilmesinin sadece tamamlanabilir dava şartları için mümkün olmasına dikkat ediniz. Tam ehliyetli olmayan birine “Sen git de bi’ tam ehliyetli ol gel” demek mümkün değildir.

Tamamlanabilir olup olmadığı konusunda e çok tartışılan dava şartı hukuki yarardır. Özellikle belirsiz alacak davalarında çok tartışılır. Yargıtay bazı kararlarında tamamlanabileceğini söylüyor. Ancak çoğunluk (hoca da buna katılıyor) hukuki yarar sonradan tamamlanabilecek bir dava şartı değildir. Hukuki yarar başta varsa var, yoksa yoktur. Bunun tamamlanması için hâkimin süre vermesi mümkün değildir.

Dava şartı eksikliğini taraflar iradeleriyle bertaraf edemezler, bu konuda bir sözleşme yapamazlar. Taraflar rızalarıyla dava şartlarını ortadan kaldıramaz. Çünkü bunlar kamu düzenine ilişkindir. Taraflara görev konusunda sözleşme yapma imkânı verilmemiştir.

Dava şartları ve ilk itirazlar arasındaki farklar

Dava şartları ve ilk itirazları asla karıştırmamalıyız. Dava şartları ve ilk itirazlar için üst başlık olarak dava engelleri tabirini kullanmak mümkündür. (önemli olduğu söylendi.)

Dava şartları İlk itirazlar
Mahkeme tarafından resen gözetilir. Mahkeme tarafından resen  gözetilemez. Örneğin kesin olmayan yetki itirazı.
Dava şartı eksikliği taraflarca hüküm verilinceye kadar her zaman ileri sürülebilir. Her zaman ileri sürülemez. Ancak cevap dilekçesinde ileri sürülebilir. 2 hafta içinde verilir, daha sonra hiçbir şekilde ileri sürülemez.
Dava şartı eksikse dava kural olarak usulden reddedilir.*** Her bir ilk itiraza göre verilecek karar farklıdır. Örneğin yetki itirazında yetkisizlik kararı verir.
Dava şartı eksikliğini her iki taraf da ileri sürebilir. İlk itiraz hallerinin hepsi ancak davalı tarafça ileri sürülebilir.

***Dava şartı eksikse dava usulden reddedilir. Dava şartının eksik olması halinde mahkemenin vereceği karar özel olarak düzenlenmişse hakim o yönde karar verir. Örneğin görev de dava şartıdır. Görevde görevsizlik kararı verilir. Bu durumda hakimin davayı usulden reddetmesi değil görevsizlik kararı vermesi yerindedir. Çünkü bu konuda özel olarak düzenleme yapılmıştır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir