Borçlar hukuku özel borç ilişkileri Borçlar Kanunu 207.madde ile başlıyor, 649’a kadar gidiyor. İşte buradaki sözleşmeler üzerinde duracağız. Eskiden ‘akdin muhtelif neviler’i deniliyordu bu bölümün başlığı olarak. Şimdiye kadar borçlar geneli gördünüz özelden hiç bahsedilmedi size. Bu 207.madde ile başlayan bölüm özel borç ilişkilerini düzenliyor. Akdin muhtelif nevileri denilmesi yanlış, eleştiriliyor bu doktrinde. Çünkü sadece sözleşmelerden akitlerden bahsetmiyor. Başka borç ilişkileri de var. Özel borç ilişkilileri de var sözleşme olmayan. Bunlara sözleşme diyemezsiniz ama borç ilişkileri. Bunları da kapsadığı için balığın akdin muhtelif nevileri olmasından ziyade özel borç ilişkileri olması daha özellik taşıyor. Mesela vekaletsiz iş görme, havale, ticari mümessillik dediğimiz ticari temsilcilik. Bunlar sözleşme değil fakat özel borç ilişkisi doğuran ilişkiler. Bunları da 207 ve devamı düzenlemiş. Dolayısıyla başlığı özel borç ilişkileri.

Vekaletsiz iş görme ne? Vekaletsiz iş görme de bir özel borç ilişkisi ama sözleşme değildir. Borçlar kanunun 526-531.maddeleri arasında düzenlenmiş. Mesela komşunuz yazlıkta ve evinde bir tamirat yapılması gerekiyor yoksa bir zarar doğacak. Siz onun lehine yapıyorsunuz o tamiratı ve sonrasında ondan bu şekilde yaptığınız işin karşılığını alabiliyorsunuz. Bunu düzenleyen hükümler vekaletsiz iş görme. Size vekalet verilmeden onun lehine bir iş görmüşsünüz. Buna gerçek vekaletsiz iş görme diyorlar ve yaptığınız masrafı ondan alabiliyorsunuz. Başka bir borç kaynağı değil yani. Haksız fiilden doğmuyor, herhangi bir sözleşmeden doğmuyor, bir sebepsiz zenginleşme de söz konusu değil. Bir vekaletsiz iş görme borç kaynağı olarak karşımıza çıkıyor. Bir de gerçek olmayan vekaletsiz iş görme var. Önce bir gerçek olan için şöyle diyelim; vekaletsiz iş görmeyi en azından tanımlayalım:

 

  • Vekaletsiz İş Görme: Şartları gerçekleşince kanundan doğan ve bir sözleşmeye dayanmayan borç ilişkisidir. Başkasının izni ya da herhangi bir yükümlülük olmadan o kişinin onun varsayılan iradesine uygun olarak bir işi görmesi olarak da tarif edilir. Tabi aslında bu daha çok gerçek vekaletsiz iş görmenin tanımı ama ikisini de kapsayan bir şey.

 

Gerçek Vekaletsiz İş Görme: Caiz de deniliyor. Gerçek vekaletsiz iş görmenin hukuki niteliği olarak deniliyor ki hukuki işlem benzeri fiildir. Tatildeki komşusunun elektrik faturasını ödeme, camını tamir ettirme vs. İşi gören kişi burada masraflarının karşılanmasını vekaletsiz iş görme hükümlerine gore talep etmektedir.

 

Gerçek Olmayan Vekaletsiz İş Görme: Haksız fiil niteliğini taşır. Hukuki işlem benzeri değil. Başkasının hukuk alanına özel çıkar sağlamak için müdahale etmek anlamına gelir ve sonun elde ettiği tüm çıkarı iade etmesi gerekir. Ayrıca bunu Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu da düzenliyor bu tarz bir iadeyi. Yani mesela hocanın ders notlarını çıkarıp çoğaltıp ondan kazanç elde etmek. Fikri haklara müdahaledir aynı zamanda. Gerçek olmayan vekaletsiz iş görmedir. Başkasının hukuk alanına yani benim fikir alanıma müdahaledir. Buradan elde ettiği tüm kazancı, geliri ben ondan talep edebilirim. Aynı zamanda haksız fiil midir? Hukuka aykırı fiil değil mi? zarar, kusur, illiyet bağı. Ama ne kadar tazminat isteyebilirim ben? Zararım kadar. Ama ben hiç zarara uğramadım. Elde ettiği kazancı isteyebiliyorum vekaletsiz iş görme hükümlerine göre yani zarar görsem de görmesem de, zararım daha az bile olsa onun tüm elde ettiği kazancı isteyebiliyorum.

Size bunu haksız fiil hükümleri sağlamaz. Bunu vekaletsiz iş görme hükümleri sağlar. Elde ettiği tüm kazancı talep edebiliyorum. Neden? Sizin hukuk alanınıza müdahale etmiş. Bir özel borç ilişkisi. Bir sözleşme veya herhangi bir şey yok ama sırf kanundan doğuyor çünkü vekaletsiz iş görme olarak düzenlenmiş. (Soru: Ama Zararım olduysa haksız fiil göre mi isteyebilirim? Zararın olduysa zararını da isteyebilirsin haksız fiil hükümlerine göre ama iki ayrımı tabi ki hakim dikkate alır. Hem zararını hem bütün elde ettiği kazancı istersen sebepsiz zenginleşmiş olursun onu hakim dengeler. Talepler anlamında dikkate alır. Seni de sebepsiz zenginleştirmez zaten. Ama vekaletsiz iş görmeye dayanman daha menfaati, elde ettiği tüm geliri alabiliyorsun. Öbür türlü zararını ispat et falan mantıksız. Haksız fiil hükümleri zaten herhangi bir başvuracağın hüküm yoksa en kötü en son ona başvurursun.)

 

  • Ticari Mümessillik (Ticari Temsilcilik) : Ticari vekalet de özel borç ilişkilerinden. Ama bakın bunlar sözleşme değil, özel borç ilişkilerinde düzenlenmiş konular. Bunlar nedir? Ticari temsilcilik tek taraflı irade açıklamasıyla verilen temsil yetkisidir ve bunun doğurduğu sonuçları düzenler. Bir sözleşme değildir. Tek taraflı irade açıklamasıyla verilen bir temsil yetkisinden ibarettir ticari temsilcilik. Bu da borçlar hukuku özel bölümünün konularından biridir. Özel borç ilişkisi doğurur fakat sözleşme yoktur. Bu çok ayrı özel bir konu. Ticaret hukukunda anlatılıyor. Başlık olarak bilin yeter. Sözleşme olmadığını bilin yeter.

 

  • Havale : Nedir havale? Para transferi. Kimden kime transfer ediliyor? Bir üçüncü kişi devreye giriyor ve bu üçüncü kişinin devreye girmesiyle havale gerçekleşiyor. 3 kişi var yani. Bakın sözleşmeler iki taraflıdır. İki taraflı hukuki işlemlerdir. Havalede üç kişi var. Yani havaleyi tanımlarsa; tek taraflı irade açıklamasıyla verilen çifte yetkidir havale. Havale eden, havale alıcısı ve havale ödeyicisi bulunmakta.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir